એકાગ્રતા પાછી કેવી રીતે લાવવી (બીજી ઍપ વગર)
તમારી એકાગ્રતા પાછી આવશે જ, એવું વચન હું નથી આપી શકતો, અને એને માપવાનો ઢોંગ પણ નહીં કરું. હું તમને એક પ્રેક્ટિસ આપી શકું: રોજ, કાગળ પર, એક સાદા શબ્દ સાથે દસ લીટી સુધી ટકી રહો, જ્યાં ઊઠી જવાનું મન થાય ત્યાંથી પણ આગળ. પછી જુઓ કે શું થાય છે.
આખું પેજ આટલું જ છે. બાકીનું એ છે કે એ કેવી રીતે કરવું, શેના પર નજર રાખવી, અને હું શેનો દાવો નહીં કરું.
શું એકાગ્રતા ખરેખર પાછી લાવી શકાય?
મને એવા કોઈ અભ્યાસની ખબર નથી જેના પર હું ભરોસો રાખી શકું અને જે કહેતો હોય કે રોજની કોઈ પ્રેક્ટિસ ધ્યાનને સુધારી દે છે, એટલે હું એવો કોઈ અભ્યાસ ટાંકીશ નહીં, કે એવો ઇશારો પણ નહીં કરું. તમે એટલું કરી શકો: કોઈ એક વસ્તુ સાથે, ગમે એના કરતાં થોડી વધુ વાર ટકી રહેવાની પ્રેક્ટિસ કરો, અને તમારી પોતાની આદતોને પ્રામાણિકતાથી જુઓ. આ એક આદત છે, ઇલાજ નહીં.
આ સવાલ પરનાં મોટા ભાગનાં પેજ પાંચ સ્ટેપમાં ઉકેલનું વચન આપે છે. હું તમને એ કહેવાનું પસંદ કરીશ કે મને શું ખબર છે અને શું નથી ખબર.
ફસાઈ જવું કેવું હોય, એ મને ખબર છે. એક-બે વર્ષ સુધી હું સ્ટ્રેસ અને ફીડમાં ફસાયેલો હતો. ત્યારે મેં મારું ધ્યાન માપ્યું નહોતું. મેં એ કર્યું કે પહેલાં મારા પોતાના માટે બહાર નીકળવાનો રસ્તો બનાવ્યો, ગાયવાળી એક જૂની રમતથી શરૂ કરીને.
ધ્યાન ટકતું જ ન હોય, ત્યારે એ કેવી રીતે ખબર પડે?
સમસ્યા તરીકે ધ્યાનમાં આવે એ પહેલાં, કદાચ એ નાની નાની હરકતોમાં દેખાય. પહેલી જ શાંત સેકન્ડે હાથ ફોન તરફ જાય છે. તમે ટૅબ ખોલો છો અને ભૂલી જાઓ છો કે કેમ ખોલી. લાંબો લેખ “પછી વાંચીશ” માં જાય છે. આમાંનું કશું નિદાન નથી. આ ફક્ત જોવા જેવી જગ્યાઓ છે.
હાથ ક્યારે ફોન તરફ જાય છે, એના પર નજર રાખો. એ પકડવાની સૌથી સહેલી ક્ષણ છે. જોવા માટે કોઈ આંકડો જોઈતો હોય, તો સ્ક્રોલ કૅલ્ક્યુલેટર ગઈ કાલના સ્ક્રીન ટાઇમને વર્ષના દિવસોમાં ફેરવી આપે છે. રોજના બે કલાક એટલે આશરે 30 આખા દિવસ. એ તમારા ધ્યાન વિશે કશું નથી કહેતું. એ ફક્ત એટલું કહે છે કે કલાકો ક્યાં ગયા.
ઍપ વગર એકાગ્રતા કેવી રીતે વધારવી: એક શબ્દ સાથે ટકી રહો
એક સાદો શબ્દ લો. એના પર દસ નાના વિચાર કાગળ પર લખો, સર્ચ વગર અને ફોન વગર. પહેલા ત્રણ ઝટ આવે છે. પછી બધું શાંત થઈ જાય છે. ત્યાં જ રહો. જે લીટીએ સૌથી વધુ અટકી જવાનું મન થયું, એના પર નિશાની કરો. દસેદસ પૂરા કરો. આ એક રેપ થયો.
તમારે એક પેન, એક પાનું અને આશરે પાંચ મિનિટ જોઈએ.
- એક શબ્દ. સૌથી પહેલી નજરે ચડે એ વસ્તુ. કીટલી. ચંપલ. વરસાદ. મોટા કરતાં નાનું અને નક્કર વધુ સારું ચાલે છે.
- ફોન હાથથી દૂર. શક્ય હોય તો બીજા રૂમમાં. ન હોય તો રૂમના બીજા છેડે, ઊંધો મૂકીને.
- નંબરવાળી દસ લીટી. દરેકમાં થોડા શબ્દ. હકીકત, અંદાજ, સવાલ, યાદો. જે કંઈ તમારું પોતાનું હોય.
- શાંતિમાં પણ ટકી રહો. ચોથી કે પાંચમી લીટીની આસપાસ કશું નથી આવતું. પાનાનો સૌથી મહત્ત્વનો ભાગ આ જ છે. કશું શોધશો નહીં. ફરી શબ્દ સામે જુઓ.
- મનની ખેંચ પર નિશાની કરો. જે લીટીએ છોડી દેવાનું, કે કશું હાથમાં લેવાનું સૌથી વધુ મન થયું, એની બાજુમાં નાની ટિક કરો.
- પૂરું કરો. દસેદસ. પછી નોટબુક બંધ કરો.
બસ આટલું જ. ટાઇમર નહીં, સ્કોર નહીં. એક શબ્દ, દસ લીટી અને એક ટિક.
આ પ્રેક્ટિસ ક્યાંથી આવી?
2020 માં મેં મારી પહેલી કંપની શરૂ કરી. મને વારંવાર દેખાતું કે લોકો સમસ્યાની સપાટી જુએ અને પછી નિર્ણય લઈ લે.
એટલે મેં મારી ટીમ માટે એક રમત બનાવી. રોજ ચાના સમયે, એક વ્યક્તિને કોઈ પણ એક વિષય મળતો. પહેલો હતો “ગાય”. એણે એના વિશે દસ મુદ્દા મોટેથી બોલવાના. સાંભળનારાના મનમાં જે પહેલું આવે એ તેઓ બોલી દેતા, અને બોલનાર એમાંનું કશું ફરી ન બોલી શકે.
બે મિનિટમાં છીછરા વિચાર ખતમ થઈ જતા. છતાં બોલનારે દસ શોધવાના રહેતા. અઠવાડિયાં જતાં, ટીમ બોલતાં પહેલાં વિચારતી થઈ. મેં આ જોયું. આ કોઈ અભ્યાસ નથી, અને ધ્યાન વિશેનો કોઈ દાવો પણ નથી.
ઉપરની કાગળવાળી રીત એ જ રમત છે, એક વ્યક્તિ માટે. આખી વાત દસમો વિચાર માં છે.
એક અઠવાડિયું આ કર્યા પછી તમે શું નોંધી શકો?
દરેક પાનું સાચવી રાખો. અઠવાડિયાના અંતે, બધાં બાજુ બાજુમાં મૂકો અને ત્રણ વસ્તુ જુઓ: તમારી ટિક ક્યાં આવે છે, તમે કેટલી વાર ફોન તરફ હાથ લંબાવ્યો, અને તમારી છેલ્લી ત્રણ લીટી પહેલી ત્રણની સરખામણીમાં કેવી લાગે છે. જે દેખાય એ લખી લો. એને સ્કોર ન આપો.
તમને શું મળશે, એ હું નહીં કહું. મુદ્દો જ એ છે. જોવા જેવું આ છે:
- ટિક ક્યાં આવે છે. ચોથી લીટી? સાતમી? એ ખસે છે?
- હાથની ખેંચ. દસ લખતી વખતે હાથ ફોન તરફ જતો તમે પકડ્યો? કેટલી વાર?
- પહેલી અને છેલ્લી લીટીઓ. કોઈ પણ પાના પરની પહેલી લીટીઓ મોટે ભાગે એવી હોય છે જે બધા લખે. ગાય દૂધ આપે છે. એને તમારી છેલ્લી લીટીઓ સાથે સરખાવો. એ જુદા પ્રકારની છે?
- જે દિવસો છૂટી ગયા. ત્યારે શું ચાલતું હતું? એ પણ કંઈક કહે છે.
આ અવલોકનો છે, પરિણામ નહીં. તમારા સિવાય કોઈ એને માર્ક ન આપી શકે.
ધ્યાન ન લાગે ત્યારે શું કરવું?
મહેનત મોટી નહીં, કામ નાનું કરો. એક શબ્દ. દસને બદલે ત્રણ લીટી. ફોન બીજા રૂમમાં. ત્રણ થઈ જાય, પછી નક્કી કરો કે દસ સુધી જવું છે કે નહીં. અધૂરો છોડેલા મોટા રેપ કરતાં પૂરો કરેલો નાનો રેપ સારો.
કોઈ દિવસ દસ અશક્ય લાગે. એ દિવસે ત્રણ કરો. કોઈ દિવસ ત્રણ પણ વધારે લાગે. ત્યારે શબ્દ અને એક લીટી લખો, અને એને પૂરું ગણો.
જો અત્યારે તમારો હાથ ફોન તરફ જઈ રહ્યો હોય અને એ ખેંચને બીજે ક્યાંક વાળવી હોય, તો સ્ક્રોલ કરવાને બદલે શું કરવું બરાબર એ વિશે છે: અગાઉથી પસંદ કરેલો એક વિકલ્પ.
બીજી ઍપ કેમ નહીં?
કારણ કે આ માટે તમારે ઍપની જરૂર નથી. કાગળમાં કોઈ નોટિફિકેશન નથી અને નીચે કોઈ ફીડ નથી. એ આગળ શું જોવું એ સૂચવતો નથી.
એક વાર સ્ક્રીન પર અજમાવવું હોય, તો /bored તમને એક સાદો શબ્દ અને દસ લીટી આપે છે. સાઇન-અપ નથી, અને ત્યાં તમે જે લખો એ પેજની બહાર જતું નથી.
આનાથી શું નહીં થાય
આ તમારા ધ્યાનને સુધારશે નહીં, ટ્રેન નહીં કરે, માપશે નહીં. એ આવું કરે છે એનો મારી પાસે કોઈ પુરાવો નથી, એટલે હું એવું નહીં કહું. આ કોઈ પણ વસ્તુની સારવાર નથી. જો ધ્યાન ન લાગવાની વાત તમને ચિંતા કરાવતી હોય, તો પૂછવા માટે સાચી વ્યક્તિ ડૉક્ટર છે, કોઈ બ્લૉગ નહીં.
આ તમને આપે છે રોજની પાંચ મિનિટ, એક જ વસ્તુ સાથે ટકી રહેવાની, અને પાનાંનો એક ઢગલો, જે બતાવે કે તમને ક્યાં ઊઠી જવાનું મન થયું.
જિમ, ફક્ત એક વાર
મેં કહ્યું કે ઍપ નહીં, અને પ્રેક્ટિસને ઍપની જરૂર નથી. પણ મેં એક બનાવી છે, પહેલાં મારા પોતાના માટે, એટલે એ અહીં છે, એક વાર.
DoomsHuman આ આદત માટેનું જિમ છે. દરેક વિષય તમે લખેલા દસ બુલેટથી શરૂ થાય છે, અને તમે લખો નહીં ત્યાં સુધી એમાં બીજું કશું ખૂલતું નથી. રિકૉલના સવાલ 1, 3, 7, 21 અને 60 દિવસ પછી પાછા આવે છે. દરેક વિષયના અંતે અસલ દુનિયાની ત્રણ પ્રવૃત્તિ હોય છે. ગાયની રમત તમે પહેલી સ્ક્રીન પર એકાઉન્ટ વગર અજમાવી શકો છો; ત્યાં તમે જે લખો એ તમારા બ્રાઉઝરમાં જ રહે છે.
કેમ? માણસોને Dooms Day માટે તૈયાર કરવા. જ્યારે મોટી કંપનીઓ કે કોઈ સુપર AI દુનિયાના મોટા ભાગ પર કબજો કરી લેશે, ત્યારે લોકોનું એક નાનું જૂથ બળવો કરશે. એ જૂથ સ્માર્ટ, તેજ અને સાચું હશે. એક શબ્દ સાથે દસ લીટી સુધી ટકી રહેવું એ એક નાનું પગલું છે.
વારંવાર પુછાતા સવાલ
એકાગ્રતા કેવી રીતે સુધારવી?
હું સુધારાનું વચન નથી આપી શકતો, અને મને એવી કોઈ રોજની પ્રેક્ટિસની ખબર નથી જે એ આપે છે એવું સાબિત થયું હોય. તમે આ અજમાવી શકો: રોજ, ફોન હાથથી દૂર રાખીને, એક સાદા શબ્દ પર દસ વિચાર લખો. શાંત ભાગમાં પણ ટકી રહો. જ્યાં અટકી જવાનું મન થયું ત્યાં નિશાની કરો, અને એક અઠવાડિયા પછી એ નિશાનીઓ ફરી જુઓ.
વધારે ફોકસ કેવી રીતે કરવું?
સામેનું કામ નાનું કરો, અને ધ્યાન ભટકાવતી વસ્તુઓ દૂર. એક કામ, ફોન બીજા રૂમમાં, અને સાફ દેખાતી ફિનિશ લાઇન. કાગળ પર, એ એક શબ્દ અને દસ લીટી હોઈ શકે. પૂરું થાય, એટલે અટકી જાઓ.
એક સમયે એક જ કામ પર ધ્યાન કેવી રીતે આપવું?
તમારી જાતને એવી એક વસ્તુ આપો જેનો અંત હોય. એક શબ્દ, દસ લીટી, બીજું કશું ખુલ્લું નહીં. હાથ ફોન તરફ જાય ત્યારે એ નોંધો, હાંસિયામાં ટિક કરો, અને પાછા શબ્દ પર આવો.
વાંચતી વખતે ધ્યાન કેવી રીતે રાખવું?
વાંચતાં પહેલાં, એ વિષય વિશે તમે પહેલેથી શું વિચારો છો એ લખો, તમારા પોતાના મગજમાંથી થોડી લીટી. પછી વાંચો. પછી લખો કે શું બદલાયું. એનાથી તમારા વાંચનને જવાબ આપવા માટે એક સવાલ મળે છે. એ તમારા ફોકસ પર શું અસર કરે, એનું હું કોઈ વચન નથી આપતો; આ વાંચવાની એક રીત છે, સારવાર નહીં.
